Zwykle teorie spiskowe uwydatniają się u ludzi, kiedy czują się oni zagrożeni albo boją się stracić nad czymś kontrolę – tego typu teorie pozwalają nam radzić sobie z zagrożeniem, ponieważ winą za zaistniałą sytuację pozwalają nam obarczyć grupę rzekomych konspiratorów.

Nie wszyscy, którzy angażują się w retorykę konspiracyjną, głęboko w nią wierzą. Niekiedy teorie spiskowe wykorzystywane są jako retoryczne narzędzie umożliwiające ucieczkę od niewygodnych wniosków. Niektórzy na przykład przywołują rzekomy spisek naukowców i naukowczyń jako wyjaśnienie dla naukowego konsensusu, któremu oni akurat się sprzeciwiają (jak zmiana klimatu). Osoby te jednak nie uciekają się do takich argumentów w innych przypadkach, w których konsensus naukowy nie wpływa na ich osobiste podejście do sprawy. Zwykle metodę debunkingu, czyli obalania mitów, łatwiej stosować w przypadku ludzi, którzy retorykę konspiracyjną przyjmują jedynie w konkretnej sytuacji, dla usprawiedliwienia własnych przekonań.

Niektórzy jednak głęboko wierzą we wszechobecny spisek, a myślenie to staje się ważną częścią ich tożsamości. W stosunku do takich osób dużo trudniej jest stosować debunking. Oddani wyznawcy teorii spiskowych zwykle wierzą w więcej niż jedną z nich.

Ufanie wielu różnym konspiracjom (np. że pandemia COVID-19 to mistyfikacja, którą rząd wykorzystał, by zamaskować prawdziwy powód występujących wówczas zgonów – szczepionki) wskazuje raczej na to, że tego typu przekonania są w wypadku tego konkretnego człowieka głęboko zakorzenione. Ponadto u zagorzałych wyznawców zwykle można zaobserwować też inne budzące niepokój postawy i cechy. Ludzie o skłonnościach narcystycznych, wierzący w siłę magicznego myślenia (czyli twierdzący, iż mają kontakt z siłami nadprzyrodzonymi) oraz osoby makiawelistyczne (którym trudno jest też zaufać innym) są bardziej skłonni pokładać wiarę w teorie spiskowe.

Czynniki odpowiadające za to, czy dana osoba wierzy w historie konspiracyjne, to emocjonalna natura oraz odczuwanie strachu i poczucie, że traci się kontrolę.