Szybkie wyszukiwanie

Myślenie spiskowe

Brak zaufania

Unwarranted beliefs

Worldview and politics

Religious concerns

Moral concerns

Fear and phobias

Distorted risk perception

Perceived self interest

Epistemic relativism

Reaktancja

Informacje na temat podejść do szczepień

Dlaczego w temacie szczepień ludzie mówią o zmyślonym zagrożeniu?

Choroby, przed którymi chronią szczepienia, nie istnieją lub nie są aż tak poważne

Zwykle teorie spiskowe uwydatniają się u ludzi, kiedy czują się oni zagrożeni albo boją się stracić nad czymś kontrolę – tego typu teorie pozwalają nam radzić sobie z zagrożeniem, ponieważ winą za zaistniałą sytuację pozwalają nam obarczyć grupę rzekomych konspiratorów.

Nie wszyscy, którzy angażują się w retorykę konspiracyjną, głęboko w nią wierzą. Niekiedy teorie spiskowe wykorzystywane są jako retoryczne narzędzie umożliwiające ucieczkę od niewygodnych wniosków. Niektórzy na przykład przywołują rzekomy spisek naukowców i naukowczyń jako wyjaśnienie dla naukowego konsensusu, któremu oni akurat się sprzeciwiają (jak zmiana klimatu). Osoby te jednak nie uciekają się do takich argumentów w innych przypadkach, w których konsensus naukowy nie wpływa na ich osobiste podejście do sprawy. Zwykle metodę debunkingu, czyli obalania mitów, łatwiej stosować w przypadku ludzi, którzy retorykę konspiracyjną przyjmują jedynie w konkretnej sytuacji, dla usprawiedliwienia własnych przekonań.

Niektórzy jednak głęboko wierzą we wszechobecny spisek, a myślenie to staje się ważną częścią ich tożsamości. W stosunku do takich osób dużo trudniej jest stosować debunking. Oddani wyznawcy teorii spiskowych zwykle wierzą w więcej niż jedną z nich.

Ufanie wielu różnym konspiracjom (np. że pandemia COVID-19 to mistyfikacja, którą rząd wykorzystał, by zamaskować prawdziwy powód występujących wówczas zgonów – szczepionki) wskazuje raczej na to, że tego typu przekonania są w wypadku tego konkretnego człowieka głęboko zakorzenione. Ponadto u zagorzałych wyznawców zwykle można zaobserwować też inne budzące niepokój postawy i cechy. Ludzie o skłonnościach narcystycznych, wierzący w siłę magicznego myślenia (czyli twierdzący, iż mają kontakt z siłami nadprzyrodzonymi) oraz osoby makiawelistyczne (którym trudno jest też zaufać innym) są bardziej skłonni pokładać wiarę w teorie spiskowe.

Czynniki odpowiadające za to, czy dana osoba wierzy w historie konspiracyjne, to emocjonalna natura oraz odczuwanie strachu i poczucie, że traci się kontrolę.

W tym motywie zakłada się, że choroby leczone przez szczepienia, nie istnieją albo związane z nimi zagrożenie jest wyolbrzymiane. Osoby wierzące w tego typu teorie spiskowe często nazywają choroby mistyfikacją albo mówią, że je wymyślono. Oskarżają też rządy o sianie nieuzasadnionej paniki.

Czy istnieje w tym ziarno prawdy?

Ponieważ większość z nas nie styka się regularnie z chorobami, przed którymi chronią szczepionki, dolegliwości te mogą nie wzbudzać naszego niepokoju. W świecie polityki i mediów również dochodziło do wyolbrzymiania powagi sytuacji w trosce o większą liczbę głosów czy kolejnych 'odbiorców, co utrudnia ludziom ocenę, którym informacjom można wierzyć.

Co powiedzieć komuś, kto wyznaje takie poglądy?

Do najbardziej produktywnego dialogu między pacjentami i pacjentkami a personelem ochrony zdrowia dochodzi, jeśli opiera się on na empatii. Podczas tego typu rozmowy powinno się uznać słuszność przyczyny postawy pacjenta i wykazać się zrozumieniem – właśnie dlatego należy dokładnie zgłębić źródło postawy wyrażanej przez kogoś opinii. Uznając niewidocznych na pierwszy rzut oka powodów czyjegoś nastawienia wcale nie musi znaczyć, że zgadzamy się z tą opinią. Możemy natomiast przyznać, iż:

Ponieważ większość z nas nie styka się regularnie z chorobami, przed którymi chronią szczepionki, dolegliwości te mogą nie wzbudzać naszego niepokoju. W świecie polityki i mediów również dochodziło do wyolbrzymiania powagi sytuacji w trosce o większą liczbę głosów czy kolejnych 'odbiorców, co utrudnia ludziom ocenę, którym informacjom można wierzyć.



(Częściowe) uznanie argumentacji rozmówcy czy rozmówczyni może pomóc nam przygotować grunt pod sprostowanie błędnego myślenia pacjenta w danej kwestii.

Szczepionki chronią przed schorzeniami i poważnymi chorobami. W najgorszym wypadku choroba może mieć katastrofalne konsekwencje i prowadzić do niepełnosprawności bądź śmierci.

Zanim powstała szczepionka przeciwko odrze – czyli niedawno, bo w 1980 r. – na całym świecie na tę chorobę zmarło ponad 2,6 miliona osób. W niedalekiej przeszłości, w roku 2006, tężec spowodował na świecie 290 tysięcy zgonów.

Do tej pory szczepionka przeciwko polio ocaliła przed paraliżem 19 milionów ludzi, a przed śmiercią – 1,5 miliona osób. W porównaniu z latami 80. ubiegłego wieku liczba przypadków zachorowań na polio zmniejszyła się o 99,9%.

Dzięki szczepionkom nasza przewidywalna długość życia się wydłużyła. Szczepienia pomagają nam przetrwać śmiertelne zagrożenie.

Gdzie mogę dowiedzieć się więcej?

Dodatkowe informacje: 

Źródła akademickie:

pl_PLPolish
en_GBEnglish sv_SESwedish fiFinnish de_DEGerman fr_FRFrench es_ESSpanish ro_RORomanian pl_PLPolish

MISINFORMATION & Conspiracist ideation

Zwykle teorie spiskowe uwydatniają się u ludzi, kiedy czują się oni zagrożeni albo boją się stracić nad czymś kontrolę – tego typu teorie pozwalają nam radzić sobie z zagrożeniem, ponieważ winą za zaistniałą sytuację pozwalają nam obarczyć grupę rzekomych konspiratorów.

 

Not everyone who engages in conspiratorial rhetoric is a firm believer in a conspiracy. Sometimes conspiracy theories are deployed as a rhetorical tool to escape inconvenient conclusions. For example, some people selectively appeal to a conspiracy among scientists to explain away a scientific consensus they oppose, such as climate change, but the same people will not do so when a scientific consensus is of no relevance to their personal attitudes. In general, debunking is easier with individuals who deploy conspiratorial rhetoric only for convenience.

 

However, some individuals are deeply committed to their conspiratorial beliefs, which may have become part of their identity. Debunking is much more challenging with those committed individuals. People who are committed believers tend to be devoted to more than one conspiracy theory. Belief in multiple conspiracies (that COVID is a hoax and that the government is hiding people killed by the vaccine) is therefore a good indicator of beliefs that are probably deeply held. In addition, people who are committed believers also tend to exhibit other diagnostic attitudes and attributes. For example, people high on narcissism are more likely to believe in conspiracy theories, as are people who engage in magical thinking (e.g., claim to have experience with the supernatural) and are high in Machiavellianism (and hence low in trust). The variables that drive belief in conspiracy theories tend to be emotional in nature and revolved around fears and a sense of loss of control.